IJkkantoren / Kantoormerken

Op gewichten werd, tussen 1820 en 1870 bij goedkeuring van het gewicht het particuliere merk van de arrondissementsijker op het gewicht afgeslagen. Dit veranderde met de nieuwe IJkwet d.d. 07-04-1869
(Staatsblad 57). Van de 35 ijkkantoren die er in 1869 waren bleven er na 01-01-1870 nog slechts 19 over.
Tevens mocht de arrondissementsijker vanaf die datum zijn particuliere merk niet meer op het gewicht afslaan,
daar deze werd vervangen door het toegewezen nummer van het ijkkantoor.

In de loop der jaren werd het aantal ijkkantoren steeds verder ingekrompen en werd de nummering daar op aangepast. Kortom Nederland werd in 1870 verdeeld in 19 ijkkantoren en ieder kantoor had zijn eigen nummer.
Het kantoormerk bestaat uit een figuurtje waarin zich het kantoornummer bevindt. Zie foto hieronder.
 

 
      Gewicht uit 1871 geijkt op ijkkantoor 15 Leeuwarden                   


Overzicht van de ijkkantoren vanaf 1 januari 1870 tot en met 1979.

IJkkantoren bij de reorganisatie van 1 januari 1870
1.   Den Bosch
2.   Breda
3.   Arnhem
4.   Nijmegen
5.   Den Haag
6.   Rotterdam 
7.   Leiden
8.   Dordrecht
9.   Amsterdam
10. Alkmaar
11. Hoorn
12. Middelburg
13. Zierikzee
14. Utrecht
15. Leeuwarden
16. Zwolle
17. Groningen
18. Assen
19. Maastricht.

IJkkantoren bij besluit van 21 december 1946
1.   Den Bosch
2.   Maastricht
3.   Arnhem
4.   Zwolle
5.   Den Haag
6.   Rotterdam
7.   Utrecht
8.   Dordrecht
9.   Amsterdam
10. Leeuwarden
11. Groningen
12. Middelburg.

IJkkantoren bij besluit van 13 september 1957
1.   Den Bosch
2.   Maastricht
3.   Arnhem
4.   Zwolle
5.   Den Haag
6.   Rotterdam
7.   Utrecht
8.   Dordrecht
9.   Amsterdam
10. Groningen.

Gewijzigd bij besluit van 17 december 1968
2.   Den Bosch
3.   Arnhem
4.   Zwolle
5.   Den Haag
6.   Rotterdam
7.   Utrecht
8.   Dordrecht
9.   Amsterdam
10. Groningen.

IJksituatie 1979
2.   Den Bosch
4.   Zwolle
6.   Rotterdam
7.   Utrecht
8.   Dordrecht
9.   Amsterdam.

Periode 1989
In 1989 werden de kantoormerken vervangen door een ruitjespatroon met 16 vakjes. De baksteen genoemd, naar de bedenker van dit merk, de heer Baksteen.

Dit zegelmerk wordt gebruikt door ijkbevoegden in Nederland, dus niet alleen meer door het ijkwezen.
De baksteen is te vinden in zowel goedkeuringsmerk als afkeuringsmerk.
Elke kolom bevat vier vakjes, van boven naar beneden aangeduid met 1-2-3-4.
Als er een tweede stip in de kolom staat, wordt er nog een cijfer 1 bij opgeteld.
Er staan nooit twee stippen naast elkaar (horizontaal of verticaal).
Voorbeelden voor NMi Certn, de opvolger van het 'ijkwezen' in Nederland, met het hoogst mogelijke nummer, namelijk 7575.

Goedkeuringsmerk:        Afkeuringsmerk:  

Op 01-05-1989 werd de Dienst van het IJkwezen te Delft, een Rijksdienst waarvoor ijkmeesters in ijkkantoren werkzaam waren en door heel Nederland reisden om gewichten te kalibreren, te justeren en te ijken, geprivatiseerd tot het Nederlands Meetinstituut N.V. (NMi).
                                                                  
 
Niet lang na de privatisering van de Dienst van het IJkwezen werden alle regionale ijkkantoren gesloten. Om die reden moesten eigenaren/gebruikers hun gewichten dan naar een locatie opsturen, of die zelf brengen, waar ze dan herijkt werden.

In 1993 sloot het laatst nog open zijnde ijkkantoor, Dordrecht definitief haar deuren.

Klik hier voor: Afkeuringen