Particuliere merken van de arrondissementsijkers 1820-1870 A t/m G


Bij de invoering van het metrieke stelsel behoorde de regeling van het toezicht op de inhoudsmaten, de ellematen en ook op de gewichten. Dat toezicht was opgedragen aan de plaatselijke ijkers. Zij werden toen arrondissementsijkers genoemd. Door de ontsluiting van gemeentelijke archieven wordt steeds meer over deze arrondissementsijkers bekend. Wanneer de messing gewichten bij de ijk aan de voorschriften voldeden, werden ze voorzien van de lopende jaarletter (zie jaarletters 1820-1975), en van tenminste één particulier merk van de arrondissementsijker die de keuring had verricht. Op de ijkkantoren waar meer dan één ambtenaar in dienst was, had niet elke ijker een eigen merk. In dat geval gebruikten alle ijkers op dat kantoor hetzelfde merk.

Het kwam voor dat het eigen merk van de betreffende ijker bij de aanbieding voor herijk van een elders geijkt gewicht niet op het gewicht was afgeslagen. Bijvoorbeeld omdat: de aanbieder uit een ander arrondissement afkomstig was of de ijker naar een ander arrondissement was overgeplaatst.

Het gewicht moest dan, bij goedkeuring, opnieuw van het merk van de arrondisse­mentsijker en van een lopende jaarletter worden voorzien. Op gewichten kunnen dus merken van meerdere arrondissementsijkers voorkomen.
Het afslaan van het nieuwe merk van de arrondissementsijker was geen vaststaande afspraak of regel en na verloop van tijd hield men zich daar niet meer aan. Bij de herijk door dezelfde ijker werd enkel een nieuwe jaarletter afgeslagen. Op de nauwkeuriger gejusteerde gewichten voor fijne weging sloeg de arrondis­sementsijker, als onderscheid met de handelsgewichten/gewichten voor gewone weging, tweemaal zijn particuliere merk af bijvoorbeeld

Hierna vindt u een overzicht van de tot nu toe bekende particuliere merken van de arrondissementsijkers, die werden gebruikt tussen 1820 en 1870. Daarbij zijn vermeld: hun naam. de werkzame periode een beperkt aantal relevante gegevens.

A - G klik hier               H - M  klik hier               N - R  klik hier               S - Z  klik hier
 
    Aarts A.T.
Benoemd 24-05-1845 te Nijmegen.
Overgeplaatst 01-01-1886 naar Amsterdam.
Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst te Amsterdam 01-01-1870. Eervol ontslagen augustus 1873.
 
     Allemans H.
Benoemd 14-03-1820 te Dordrecht.
Eervol ontslagen 20-03-1846.
 
      Arbon Johannis George.

Benoemd te Rotterdam 14-03-1820.
Geboren 25-05-1786, overleden 23-05-1857
Arbon was een wiskundige van enige betekenis.
Behalve arrondissementsijker was hij o.a. examinator van de stuurlieden bij de marine, lector in de wiskunde aan het Erasmiaans Gymnasium te Rotterdam en lid van de commissie voor het berekenen van de zeemansalmanak. Hij was mede oprichter van fondsen voor weduwen en wezen en een maatschappij voor levensverzekering. Grote verdiensten in de vakken der wiskundige wetenschappen paarde hij grote kennis van de moderne talen, ook die van Noordelijke en Zuidelijke volken van Europa.
 



Amsterdamse arrondissementsijkers

In Amsterdam gebruikten de hier vermelde negen arrondissementsijkers het getoonde merk.

1) Bangma O.S. (Obbe Sicco)
    Benoemd 14-03-1820 te Amsterdam. Geboren 1768, overleden 1829.
2) Boterkooper B.H.
    Arrondissementsijker te Antwerpen.
    Benoemd 01-03-1832 te Amsterdam. Overleden 02-05-1835.
3) Doornebos J.
    Vóór 1820 examinator van de stadsmaten en -gewichten te Amsterdam.
    Benoemd 14-03-1820 te Amsterdam. Overleden 1820.
4) Grevelink J.
    Vóór 1820 stadsijker van de biermaten te Amsterdam. Sinds 1820
    Adjunct-ijker te Amsterdam. Benoemd 15 maart 1825 te Amsterdam.
    Eervol ontslagen 01-06-1836, vanwege benoeming tot commissaris van politie te Amsterdam.
5) Stamkart F.J. (Franciscus Johannes) Dr.
    Benoemd 02-12-1833 te Alkmaar.
    Als zodanig overgeplaatst op 08-12-1835 naar Amsterdam.
    Van 1833 tot 1867 heeft hij het ijkwezen gediend.
    De ogenblikken die hij vrij had besteedde hij aan ernstige studie en bekwaamheden die hij zich
    eigenlijk geheel
zonder hulp verwierf, stempelden hem tot een geleerde.
    Voor het ijkwezen heeft hijzich ook zeer verdienstelijk gemaakt.
   
In 1844 werd hij benoemd tot doctor honoris causa in de wis-en natuurkunde te Leiden en in
    1845 werd hij lid van de Koninklijke Nederlandse instituut en later, toen het instituut werd
    opgeheven en de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen daarvoor in de plaats
    kwam, werd hij lid van deze academie.

    In 1867 werd hij hoogleraar aan de polytechnische school voor de vakken zuivere toegepaste
    wiskunde.
    Later werd hem nog opgedragen onderwijs te geven in de ijkvakken.

    Met F. Kaiser en J. Bosscha was hij de regeringsafgevaardigde op de congressen te Parijs van
    1870 en volgende jaren waarop de invoering van de nieuwe standaarden voor meter en
kilogram
    werd behandeld.
    In 1878 werd hij op eigenverzoek als hoogleraar te Delft ontslagen
maar bleef werken aan de
    Europese graadmeting als lid en voorzitter van de Rijkscommissie
voor graadmeeting en 
    waterpassing.
Geboren te Amsterdam 25-01-1805 overleden aldaar 15-01-1882.
6) Stierling J.G.E.G.
    Adjunct-ijker sinds 30-11-1821 te Nieuwer-Amstel in het arrondissement Amsterdam.
    Hij gebruikte daar alsmerk:  , dat uit 1822 dateert. Hij werkte te Nieuwer-Amstel tot zijn benoeming op
    10-04-1825 te Amsterdam, daar gebruikte J.G.E.G. Stierling het merk met het kruisje.
    Eervol ontslagen 01-06-1861.
7) Tolder S. (Simon)
    Benoemd in 1820 te Amsterdam, na het overlijden van Doornebos. Overleden omstreeks januari 1825.
8) Toorn van der A.J.H.
    Benoemd 02-04-1849 te Naarden en Nieuwer-Amstel, hij gebruikte daar als merk: .
    Overgeplaatst 19-03-1857 naar Amsterdam. Aangesteld tot ijker, in algemene dienst, standplaats
    Amsterdam, 01-01-1870. Te Amsterdam gebruikte A.J.H. van der Toorn het merk met het kruisje.
    Benoemd tot inspecteur van het ijkwezen februari 1873. Overleden 08-02-1883.
9) Ulman L.J.
    Benoemd 13-12-1828 te Amsterdam. Overleden 02-12-1856.      

                        

 
    Bellinga H.

Vanaf 1819-1820 stadsijker te Groningen.
Benoemd 14-03-1820 te Winschoten. In dienst tot aan zijn overlijden op 23-07-1834 te Scheemda.
Het merk rechtsonder werd misschien nog gebruikt door zijn opvolger G.A. Venema, ijker te Groningen, Winschoten of Appingedam (1836).

     Berchuys van Dr. C.H.J.
Benoemd 09-05-1834 te Deventer. Op wachtgeld gesteld 01-01-1870. Overleden 03-03-1886.
 
     Bloemendal S. (Simon)
Bloemendal S. (Simon)
Benoemd 24-03-1841 te Maastricht. Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst 01-01-1870 te Maastricht.
Eervol ontslagen 01-01-1885. Overleden 1885.
 
     Boeuff de J.
Benoemd 01-01-1854 te Hulst. Overgeplaatst 26-03-1857 naar Naarden en Nieuwer-Amstel.
Overgeplaatst 1869 naar Nijmegen. Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst 01-01-1870 te Nijmegen.
Overgeplaatst 1874 naar Groningen. Eervol ontslagen 1899. Overleden januari 1913.

       Boeye J.J.
Benoemd 11-10-1852 te Hulst. Overplaatsingen:
• oktober 1853 naar Goes
• 01-07-1857 naar Brielle
• 20-11-1857 naar Gouda
• 01-10-1861 naar Brielle
• januari 1866 naar Zierikzee
• januari 1868 naar Amersfoort, eervol ontslagen 01-01-1870
In 1858 ging Boeye het merk van Arbon uit Rotterdam gebruiken. Benoemd tot ijker 16-05-1870 te Den Haag. Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst te Alkmaar 01-02-1879. Overleden 30-08-1884.

    Bogaerts B.P.
Benoemd 31-07-1838 te Breda. Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst te Breda 01-01-1870.
Eervol ontslagen 15-07-1874. Overleden april 1876.
 
      Boterkooper B.H.
Boterkooper is bij de Amsterdamse arrondissementsijkers vermeld onder no. 2.
 
     Bollee C.C.
Benoemd in 1846 te Goes. Overgeplaatst 31-05-1853 naar Dordrecht.
Overgeplaatst 01-10-1862 naar Utrecht. Benoemd tot IJker, Chef van Dienst te Utrecht 01-01-1870.
Overgeplaatst naar Leeuwarden (met 1 jaar verlof) 1873. Eervol ontslagen 1875. Overleden juni 1886.
 
     Bollee W.
Benoemd 14-03-1820 te Gorinchem.
Eervol ontslagen januari 1867.
 
     Boon A.J. Dr.
Benoemd 14-03-1850 te Leiden voor de kantons Leiden en Noordwijk.
Op wachtgeld gesteld 01-01-1870.

    Boot C.
Werkzaam te Naarden in de periode 1821-1849.

    Borst J.
Benoemd 28-04-1827 te Utrecht.
Overleden 14-05-1862.
 

    Bourjé J.P.
Benoemd te Middelburg 14-03-1820.
Geboren te Middelburg 27-08-1774
Overleden aldaar 12-03-1834.
Bourjé was sedert zijn zesde jaar uit een ziekte doofstom gebleven en er werd daarom bijzondere zorg aan zijn opvoeding besteed en omdat hij gelukkige aanleg had werd hij een veelzijdig ontwikkeld man.
Hij leerde tekenen en schilderen op de stedelijke academie.
Behalve genrestukjes schilderde hij voornamelijk portretten.
Ook heeft hij ontwerpen getekend voor monumenten en gedenkpenningen.
Toch waren het vooral de natuur- en werktuigkundige wetenschappen die hem aantrokken.
Ook de sterrenkunde heeft hij beoefend en het Zeeuws genootschap schonk hem in januari 1819 een zilveren medaille voor een afbeelding en berekening van de zonsverduistering van september 1820. In de crisis van 1810 verloor hij het grootste deel van zijn vermogen om dat de kunst in die tijd te Middelburg weinig te verdienen was moest hij door het tekenen van kaarten e.d. werk in het onderhoud van zijn gezin voorzien tot dat hij in 1820 een aanstelling kreeg als arrondissementsijker. Voor het ijkwezen heeft hij zich zeer verdienstelijk weten te maken, zowel door het uitvinden van meetwerktuigen als door het schrijven van handboeken.

     Brevelt C,
Benoemd 14-03-1820,
in functie tot 26-06-1820 te Hoorn.
 

     Broekman D.P.
Benoemd in 1858 te Goes.
Overgeplaatst in 1862 naar Zierikzee.
Overgeplaatst in januari 1866 naar Gorinchem.
Benoemd tot ijker te Maastricht 01-01-1870.
Overgeplaatst naar Rotterdam 1873.
Benoemd tot IJker, Chef van Dienst te Nijmegen 1874.
Eervol ontslagen mei 1880.

    Brouwer F.
Benoemd 04-11-1828 te Hoorn.
Eervol ontslagen 1857. Overleden 25-08-1863.

   Cahais/Cahuis G.M.
Hulpijker, benoemd te Leeuwarden, in functie 1822-1845.

  
   Camstra D.B.
Benoemd 10-06-1838 te Heerenveen.
Overgeplaatst in 1845 als tweede arrondissementsijker naar Leeuwarden.
Camstra gebruikte tussen 1838 en 1845 een van de vijf merken met het plompeblad/pompeblêd in een variërend, vierkant stempelveld. Na 1845 gebruikte hij in Leeuwarden het aan de bovenzijde ingesnoerde merk met de twee schuin geplaatste cirkelsegmenten.
Eervol ontslagen 1870.

Canteius I .
Van Canteius is nog geen particulier merk bekend
Benoemd 14-03-1820 te Alkmaar
Overleden 1833.
 
    Caijaux M.M. (Maximilien Mathieu)
Benoemd 20-03-1846 te Roermond.
Overgeplaatst april 1865 naar Den Bosch.
Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst te Leeuwarden 01-01-1870.
Overgeplaatst naar Utrecht november 1873.
Eervol ontslagen september 1882.
 
   Damme A.
Benoemd 28-11-1867 te Brielle.
Aangesteld tot adjunct-ijker te Zwolle 01-01-1870.
Benoemd tot ijker te Zwolle 01-01-1871.
Overgeplaatst naar Amsterdam 1874.
Benoemd tot IJker, Chef van Dienst te Breda 01-02-1875.
Overgeplaatst naar Arnhem 1889.
Overgeplaatst naar Amsterdam 1905.
Overleden 02-04-1906.
 
    Dirks Th. J.
Benoemd 02-06-1857 te Zierikzee.
Overgeplaatst 10-10-1862 naar Dordrecht.
Benoemd tot IJker, Chef van Dienst te Dordrecht 01-01-1870.
Overgeplaatst naar Den Haag 01-05-1872.
Aangesteld tot Inspecteur van het IJkwezen in 1883.
Overleden januari 1892.

     Dobbe D.
Benoemd in 1857 te Hulst.
Overgeplaatst 19-11-1858 naar Brielle.
Overgeplaatst 01-10-1861 naar Gouda.
Benoemd tot ijker te Rotterdam 01-01-1870.
Aangesteld tot IJker, Chef van Dienst te Dordrecht 01-04-1873.
Overgeplaatst naar Rotterdam augustus 1880.
Eervol ontslagen mei 1898.
Overleden 15-05-1910.

    Doornebos J.
Doornebos is bij de Amsterdamse arrondissementsijkers vermeld onder no. 3.
 
   Druten van Johan.
Benoemd 20-11-1857 te Goes.
Overgeplaatst 1858 naar Assen.
Benoemd tot IJker, Chef van Dienst te Assen 01-01-1870.
Eervol ontslagen 01-11-1880, wegens benoeming tot districts-schoolopziener in de provincie Drenthe.
Geboren 29-10-1837 te Den Haag.
Overleden 22-03-1895 te Assen.

      Engen van C.E.
Benoemd in 1820 te Deventer.
Eervol ontslagen 1823.
 
      Everts J.
Benoemd 14-03-1820 te Den Bosch.
Overleden 1865.